Uit Zweden? - Piggy Bank Facts 2026

De spaarvarkens op deze website pagina komen allemaal uit Zweden. Ze zijn gekocht op de veilingsite Tradera.com in december 2025. Maar dat zegt niets over de herkomst, de provenance van deze spaarvarkens. Ja, 2 zijn er gemaakt in Zweden, een andere is in Zweden voorzien van een transfer en drie zijn geïmporteerd.

Het transfer: we zien een traditionele kerkboot (kyrkbåt) op het water, met op de achtergrond de kustlijn en mogelijk de Rättviks kyrka (kerk van Rättvik). Het roeien met de grote kerkboot is traditioneel omdat het van oudsher de manier was waarop de plaatselijke bevolking naar de kerk ging. Vroeger woonden veel parochianen verspreid rond het grote Siljanmeer en hadden geen gemakkelijke toegang over land tot de kerk van Rättvik. De meren en waterwegen waren de meest efficiënte routes. Als je dit allemaal weet is het een extra leuk souvenir. Periode ± 1930.

Nittsjö begint in 1843 als baksteenfabriek. Enkele jaren later begon men ook gebruiksvoorwerpen van terracotta te maken. In 1917 ontstond de keramiekfabriek die er nu is. Hier worden gebruiksvoorwerpen gemaakt zoals kommen, mokken en schalen. Daarnaast maakt men decoratief keramiek, zoals beeldjes en nisser (kerstkabouters). Nittsjö Keramik bereik je door van Mora naar Rättvik te rijden en vóór Rättvik de afslag ‘Nittsjö Keramik’ te nemen. Wat er verder te melden valt over dit spaarvarken?  Het heeft een merk en mal nummer 895. Helaas is ook hier geen catalogus te vinden waar wat nadere info in staat. Van de periode weet ik ook niks zinnigs te zeggen.

Waarom een 2e als je dit model al hebt? Omdat het design heel anders is en er Rörstrand merken van verschillende periodes onder staan. Rörstrand is een producent van porselein sinds 1726. Rörstrand is een van de oudste producten van serviezen van Zweden, en is producent van het later zo bekende merk Arabia. Rörstrand ontwikkelde in de jaren 50 en 60 een kenmerkend en vrolijk ontwerp voor huishoudelijke artikelen. Marianne Westman (1928-2017; ze werkte bij Rörstrand van 1950-1971) was hiervoor grotendeels verantwoordelijk. Haar series, zoals Mon Amie, Picknick en Red Top, vertegenwoordigden bijna de helft van de omzet van Rörstrand in die decennia. Ze werd door het personeel van de fabriek wel de "porseleinen moeder" genoemd vanwege haar vele succesvolle porseleinontwerpen. Het merk van het witte spaarvarken werd gebruikt van 1938 – 1971. Die van het roodbruine vanaf 1950. Waarom 2 verschillende merken onder werk van Marianne Westman? Waarom onder de witte wel MW en onder de rode niets? Wie het weet mag het zeggen.

Ik ontdek steeds meer van deze keramiekwerkplaats in de voormalige DDR, het VEB GRÄFENRODA . Een VEB (VolksEigener Betrieb) was de belangrijkste juridische vorm voor staatsbedrijven in de DDR, vergelijkbaar met een publiek bezit dat de ruggengraat vormde van de planeconomie, georganiseerd door de staat, met de doelstelling "in handen van het volk", hoewel de staat het beheer voerde en deze bedrijven vaak in grote 'Kombinate' werden samengevoegd en na de hereniging grotendeels door de Treuhand werden geprivatiseerd, geliquideerd en in sommige gevallen aan de voormalige eigenaar (als die nog leefde/ op te sporen was) teruggegeven. Het bedrijf bestaat nog steeds, eerst als Werkstätt onder de naam van de oprichter Paul Griebel en sinds 2021 als Zwergstatt Gräfenroda. Het maakt nu voornamelijk tuinkabouters (vandaar Zwergstatt) en ook nog een aantal verschillende spaarvarkens.

De kleine van 13,5 cm heb ik al sinds december 2006 in mijn verzameling; de grote is 21 cm. Uiteraard met gelukssymbool: het klavertje vier.

Na de Tweede Wereldoorlog produceerde Japan veel betaalbaar huishoudelijk porselein en keramiek voor export naar Europa en Amerika. Deze voorwerpen werden vaak gestempeld met "IMPORT", "MADE IN JAPAN" of alleen "JAPAN". De periode van dit spaarvarken is,  gezien de combinatie van stijl, techniek en markering, het meest waarschijnlijk de jaren 1950.

Ik heb veel Japanse spaarvarkens die via Tradera uit Zweden komen. Wat had Zweden met Japan? De handel tussen Zweden en Japan bleef doorlopen tijdens de oorlogsperiode (1940-1945), met diplomaten gestationeerd in beide hoofdsteden en voortdurende onderhandelingen. Japan exporteerde verschillende producten, waaronder keramiek en huishoudelijke artikelen. Japan had tijdens en na de oorlog dringend behoefte aan deviezeninkomsten. Het produceren van exportkeramiek was een van die inkomsten. Omdat Zweden neutraal bleef, kon het met zowel de Asmogendheden als later met de geallieerden handelen, wat het tot een aantrekkelijke afzetmarkt maakte. "Asmogendheden" was de naam voor de alliantie van landen, voornamelijk nazi-Duitsland, Italië en Japan, die tijdens de Tweede Wereldoorlog “ongevraagd” landen bezetten en later tegen de geallieerden vochten.

Niet echt leuk deze kleine spaarvarkens. Maar met een merk en het stempel ‘Import’. Wel leuk om uit te zoeken,

De porseleinfabriek in Brüx werd opgericht in 1896 door Carl Spitz: CARL SPITZ, PORZELLAN UND STEINZEUGFABRIK BRÜX. De keramiek van Spitz kent een markering in de vorm van een zwaard met een kroon en de initialen CSB (Carl Spitz, Brüx). De Brüx porseleinfabriek produceerde algemeen porselein en geschenk- en souvenirartikelen. Carl Spitz, als bekende lokale Joodse zakenman, ‘gaf ‘in 1938 (het jaar van de annexatie door Duitsland) de porseleinfabriek op en deze werd ‘overgenomen’ (eigenlijk niet het goede woord, maar laat maar…) door Adolf Fischer die de fabriek hernoemde tot PORZELLAN UND STEINGUTFABRIK DR. ADOLF FISCHER u CO, BRÜX. Na de Tweede Wereldoorlog werd de Brüx (Most) porseleinfabriek genationaliseerd en opgenomen in de genationaliseerde ondernemingen (Národní Podnik; afgekort als N.P.) Teplice-Šanov N.P. en later Duchcov Keramik N.P. Vanaf 1958 behoorde het tot Karlovy Vary Porselein N.P. Het grootste deel van di productie richtte zich voornamelijk op theepotten voor export naar de Sovjet-Unie, Iran en Irak.